Sinds de uitvoering van de Algemene Bijstandswet in 1999 tot de huidige Participatiewet is er veel veranderd. Dit ging gepaard met het doorbreken van traditionele rollenpatronen, een omstreden wet en contact blijven houden met onze inwoners tijdens een wereldwijde pandemie. Onze medewerkers nemen u graag mee op een reis door de geschiedenis van De Dienst aan de hand van een paar mooie verhalen.

Wetswijzigingen in een notendop

Vanaf de oprichting voerde De Dienst de Algemene Bijstandswet (ABW, sinds 1965) uit. De ABW voorzag in een bijstandsuitkering voor mensen die niet in hun eigen levensonderhoud konden voorzien. Het doel was om hen te ondersteunen bij het vinden van betaald werk en zo zelfstandig mogelijk te laten functioneren. In 2004 verving de Wet werk en bijstand (Wwb, sinds 1994) de Abw en legde meer nadruk op re-integratie en arbeidsparticipatie. Gemeenten kregen meer beleidsvrijheid. In 2015 verving de Participatiewet de Wwb, WSW en een deel van de Wajong, met als doel meer mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te krijgen. De Dienst kreeg een bredere doelgroep, waaronder inwoners met een arbeidsbeperking.

Doorbreken van het traditionele rollenpatroon

Maar, wat betekenden al deze veranderingen voor inwoners en voor uitvoering door De Dienst? Jannie, casemanager Werk & Participatie, vertelt: ‘Vanaf 1998 moesten partners van bijstandsgerechtigden ook aan het werk. Dit leverde in een tijd van een vaster rollenpatroon tussen man en vrouw soms lastige situaties op. Ik herinner me een gesprek met een vrouw van wie de man jarenlang bij een grote coöperatie had gewerkt. Hij was zijn baan kwijtgeraakt. Plotseling waren ze beiden afhankelijk van een bijstandsuitkering. Ze vond het idee ook aan het werk te moeten afschuwelijk. Uiteindelijk vond ze wel een parttime baan.’

In de oude bijstandswet bestond voor alleenstaande ouders met kinderen tot 12 jaar de mogelijkheid van een tijdelijke ontheffing van de sollicitatieplicht. Later verschoof deze grens naar kinderen tot 5 jaar. De re-integratieverplichting bleef wel gelden. Dit betekent dat alleenstaande ouders verplicht konden worden bijvoorbeeld een opleiding te volgen. Jannie: ‘Een alleenstaande moeder diende een klacht in omdat ze niet aan het werk wilde. Later kwam ik haar tegen in de winkel achter de balie, stralend! Ze heeft nooit meer een bijstandsuitkering aangevraagd. Als er een verandering plaatsvindt, reageren sommige mensen vanuit weerstand. Daarna zetten ze kleine stappen vooruit en ontdekken ze dat werk ook leuk kan zijn.’

Van generalist naar specialist

In 2005 waren de taken op het gebied van inkomen, participatie en de Wet voorzieningen gehandicapten (Wvg, de voorloper van de Wet maatschappelijke ondersteuning) nog gebundeld in één functie bij De Dienst. Dit betekende dat onze klant één vast contactpersoon had.  Monique: ‘Dat bood duidelijkheid omdat hij of zij te maken had met één vertrouwd gezicht. Ik werkte toen als consulent, we hadden we een breed scala aan taken en verantwoordelijkheden. We moesten van alles op de hoogte zijn en soms verschillende petten moesten opzetten, bijvoorbeeld als bemiddelaar bij het zoeken naar werk, maar ook als handhaver die maatregelen oplegde.’

Omstreden huishoudtoets

Per 1 januari 2012 werd de huishoudtoets toegepast waardoor het inkomen van alle gezinsleden in een huishouden werden getoetst inclusief het inkomen van meerderjarige kinderen. Er werd gekeken met hoeveel volwassenen een inwoner de kosten kan delen. Dit had invloed op de hoogte van de uitkering per persoon. André (Administrateur Inkomensadministratie): ‘Voor alleenstaande ouders betekende dit dat het inkomen van meerjarige kinderen plotseling ging meetellen. Bijvoorbeeld omdat hun dochter een baan had of kreeg.’ Hinke en Hendrieke : ‘Voor onze klanten die we als consulent Inkomen spraken had dit een grote impact, we kregen veel vragen. De huishoudtoets leidde landelijk ook tot veel kritiek en is met terugwerkende kracht afgeschaft. Per 1 januari 2015 is de kostendelerstoets ingevoerd. Daarmee werd er gekeken naar het inkomen van medebewoners boven de 21 jaar. Deze grens is per 1 januari 2023 verhoogd naar 27 jaar.’

Dienstverlening tijdens Corona

Tijdens de Coronapandemie konden inwoners niet meer bij De Dienst op locatie op gesprek. Dankzij creatieve oplossingen vonden medewerkers toch mogelijkheden voor contact: videobellen, telefonische gesprekken, wandelen op veilige afstand van elkaar. Monique: ‘We hebben geprobeerd de inwoner waar mogelijk in beeld te houden. Dat lukte letterlijk niet altijd. Dan was ik met een klant aan het beeldbellen en zag ik het plafond. Omdat de telefoon op tafel lag.’

Jannie miste het oogcontact met de klant. ‘Ik had een klant die ik naar aanleiding van een telefonisch gesprek had aangemeld bij Pastiel. Hij gaf aan dat hij wel kon werken en ik had geen redenen om daaraan te twijfelen. Later bleek dat er veel speelde op mentaal vlak. Had ik dat geweten, dan had ik waarschijnlijk een ander traject had ingekocht. In een gesprek op locatie kun je aan non-verbale communicatie meer zien en daarop doorvragen. Of mensen meer op hun gemak stellen waardoor ze willen vertellen wat er echt aan de hand is.’