Van wet tot hulp: welke wetten en regels bepalen jouw werk (deel 1)
Als medewerker in een Gebiedsteam help je inwoners met ondersteuning. Bijvoorbeeld via de Wmo of de Jeugdwet. Je kijkt naar hun situatie, beoordeelt wat nodig is en kent hulp toe. Maar buiten die Wmo en Jeugdwet spelen ook andere wetten en regels een rol in het contact tussen overheid en inwoner. In dit artikel leggen we kort uit hoe wetten en lokale (beleids)regels samenkomen in jouw werk.
Dit artikel bestaat uit 2 delen en dit is deel 1.
De lagen in wet- en regelgeving
Wetten en regels hebben een gelaagde, hiërarchische volgorde:
- Verdragen
Dit is Internationaal recht, zoals mensenrechtenverdragen. Deze leggen de basis voor bescherming en ondersteuning van burgers en gaan boven nationale wetten. - Grondwet
De hoogste wet in Nederland, regelt fundamentele rechten zoals gelijke behandeling, privacy en sociale grondrechten. - Algemene wetten
Wetten zoals de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Deze gelden breed en bepalen hoe besluiten genomen moeten worden: zorgvuldig, transparant en met mogelijkheid tot bezwaar. - Bijzonderewetten
Wetten voor specifieke terreinen, zoals de Participatiewet, Wmo, Jeugdwet. - Gemeentelijkeverordeningen
De gemeenteraad vertaalt landelijke wetgeving naar lokale regels. Verordeningen bepalen bijvoorbeeld hoe je hulp aanvraagt en welke voorzieningen beschikbaar zijn. - Gemeentelijkbeleid
Richtlijnen van het college of voor de invulling van verordeningen. Hierin staat hoe we in de praktijk werken.
Wetten in het sociaal domein
De belangrijkste wetten in het sociaal domein waar we mee te maken hebben, zijn:
| Wet | Wat regelt deze wet? |
|---|---|
| Awb (Algemene wet bestuursrecht) | Algemene regels voor onder meer besluiten, bezwaar en termijnen |
| Wmo 2015 | Ondersteuning thuis, begeleiding, woningaanpassingen, vervoersvoorzieningen |
| Jeugdwet | Jeugdhulp, jeugdbescherming, jeugdreclassering |
| Participatiewet | Bijstand, loonkostensubsidie, studietoeslag, Individuele inkomenstoeslag, bijzondere bijstand, terugvordering, verhaal |
| IOAW/IOAZ | Inkomen voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze mensen/zelfstandigen |
| BBZ 2004 | Tijdelijke bijstand voor zelfstandigen |
| Wet gemeentelijke schuldhulpverlening | Advies, schuldbemiddeling, saneringskrediet en vroegsignalering |
| De Wet inburgering | Begeleiding van nieuwkomers met een inburgeringsplicht |
Algemene en bijzondere wetten
De Awb is een algemene wet. Deze regelt hoe besluiten tot stand moeten komen binnen gemeenten en andere instanties. En dat deze eerlijk en zorgvuldig moeten zijn. Ook regelt de Awb hoe inwoners bezwaar kunnen maken. Dit geldt voor dan voor alle andere wetten.
Bijzondere wetten geven specifieke regels voor je werk. Soms wijken deze af van de Awb en dan geldt: bijzondere wetten gaan voor. In juridische termen: Lex specialis boven Lex generalis.
Wie doet wat?
In onze regio werken Gebiedsteams en De Dienst samen. We hebben elk onze eigen taken. Op de website van De Dienst staan infographics die laten zien wie wat doet bij de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet en Armoedebestrijding.
Beleidsvrijheid met gemeenten
Gemeenten mogen de wet aanvullen met eigen regels. Dat doen ze via verordeningen en beleid. Maar gemeenten hebben niet op elk terrein evenveel vrijheid. Bij cultuur, sport en recreatie heb je meer te maken met subsidies waarbij de overheid meer vrijheid heeft over hoe ze die invullen. Bij inkomen, participatie en zorg zijn er meer kaders en zijn de landelijke regels strikter: hier is minder ruimte voor maatwerk.
Vervolg in deel 2
In deel 2 vertellen we meer over de gemeentelijke verordeningen en beleidsregels. Dat is waar jouw werk zich meestal afspeelt.
Meer informatie?
Wetten en regels zijn soms ingewikkeld, maar zorgen voor duidelijkheid en bescherming voor inwoners, gemeenten, Gebiedsteams en De Dienst. Heb je vragen over wetten en regels? Neem contact op met je beleidsadviseur of met Madelon Boonstra of Rianne Wierda, juridisch adviseurs bij De Dienst.
